Oorzaken van laag testosteron bij jonge mannen

Voel je je vaak voortdurend vermoeid, ontbreekt het je aan motivatie of voel je je gewoon niet jezelf? Hoewel stress en een drukke levensstijl vaak de boosdoeners zijn, kan de onderliggende oorzaak bij sommige jonge mannen een laag testosterongehalte zijn. Hoewel testosterontekort vaak wordt gezien als een probleem dat later in het leven ontstaat, kan het veel eerder optreden en een aanzienlijke invloed hebben op je energieniveau, stemming, spierontwikkeling en zelfs vruchtbaarheid. Het is daarom essentieel om de rol van testosteron te begrijpen, de signalen van een tekort te herkennen en te weten hoe je dit kunt aanpakken om je gezondheid en welzijn op lange termijn te behouden.

Inhoudsopgave

• Wat is testosteron en waarom is het belangrijk?
• Wat zijn normale testosteronwaarden?
• Veelvoorkomende oorzaken van laag testosteron bij jonge mannen
• Signalen en symptomen van laag testosteron
• Wanneer je een arts moet raadplegen
• Tips om gezonde testosteronwaarden te ondersteunen
• Veelgestelde vragen
• Samenvatting

Onderzoek naar laag testosteron bij jonge mannen is in Europa beperkt, maar beschikbare gegevens laten zien dat het niet ongewoon is. Ongeveer 2% van de mannen in het algemeen heeft een laag testosterongehalte, waarbij de prevalentie stijgt tot meer dan 8% bij mannen van 50–79 jaar (Cleveland Clinic, 2022). Gegevens uit de VS van meer dan 4.000 mannen tussen 15 en 39 jaar toonden aan dat ongeveer 20% een testosterontekort had, waarbij de gemiddelde waarden tussen 1999 en 2016 sterk daalden (Patel, P., et al., 2020). Hoewel exacte cijfers voor Nederland en Duitsland ontbreken, laten deze bevindingen zien dat laag testosteron mannen van alle leeftijden kan treffen, inclusief jongere mannen met bepaalde risicofactoren.

Wat is testosteron en waarom is het belangrijk?

Testosteron is een geslachtshormoon dat voornamelijk in de testes bij mannen en in kleinere hoeveelheden in de eierstokken bij vrouwen wordt geproduceerd. De bijnieren dragen indirect bij door dehydroepiandrosteron (DHEA) te produceren, een hormoon dat het lichaam kan omzetten in testosteron en oestrogeen. Specifiek bij mannen speelt testosteron een cruciale rol bij:

• Ontwikkeling van de inwendige mannelijke voortplantingsorganen (foetale ontwikkeling)
• Ontwikkeling van de uitwendige mannelijke voortplantingsorganen (foetale ontwikkeling)
• Groei in lengte (puberteit)
• Groei van lichaams- en schaamhaar (puberteit)
• Vergroting van penis, testes en prostaat (puberteit)
• Toename van libido/seksuele drang (puberteit & volwassenheid)
• Productie van sperma (volwassenheid)
• Stimulatie van de aanmaak van rode bloedcellen (volwassenheid)
• Behoud van botsterkte (volwassenheid)
• Behoud van spierkracht (volwassenheid)
• Ondersteuning van algemeen welzijn (volwassenheid)

Bron: Cleveland Clinic, 2022

Wat zijn normale testosteronwaarden?

Testosteron circuleert in het bloed in twee vormen:

• Gebonden testosteron

• Vrij testosteron (biologisch actief)

Totaal testosteron omvat beide fracties en is de waarde die in de klinische praktijk het meest wordt gemeten.

Let op: Referentiewaarden kunnen per laboratorium enigszins verschillen. Alleen een arts kan de resultaten interpreteren in de context van symptomen en algehele gezondheid.

Bij mannen stijgt het testosterongehalte tijdens de puberteit, bereikt het rond de leeftijd van 18 jaar een piek en neemt het daarna geleidelijk af met de leeftijd, vooral vanaf ongeveer 40 jaar. Bij vrouwen is het testosterongehalte rond de leeftijd van 20 jaar het hoogst en neemt het eveneens op natuurlijke wijze af met de leeftijd.

Bron: Cleveland Clinic, 2022

Wat is een laag testosterongehalte?

Een testosterontekort ontstaat wanneer het lichaam niet genoeg testosteron aanmaakt. Bij mannen wordt dit vaak mannelijk hypogonadisme genoemd. Bij volwassen mannen worden waarden onder 300 ng/dL over het algemeen als laag beschouwd. Referentiewaarden kunnen verschillen per laboratorium en testmethode.

Bron: Cleveland Clinic, 2026

Veelvoorkomende oorzaken van laag testosteron bij jonge mannen

Hoewel testosteron gedurende het leven van nature fluctueert, worden blijvend lage waarden bij jonge mannen vaak in verband gebracht met een reeks leefstijl-, medische, genetische of behandelingsgerelateerde factoren:

1. Leefstijl- en omgevingsfactoren

• Obesitas / teveel lichaamsvet: Hoger lichaamsvet is sterk gekoppeld aan lager testosteron bij mannen (Ma, H., et al., 2024). Een studie met jonge mannen van 18–30 jaar met matige tot ernstige obesitas (BMI > 32,5) toonde aan dat meer dan 60% een laag testosteron had (Shah, S. S., et al., 2024).
• Voeding: Klinische studies laten zien dat vetarme diëten het totale en vrije testosteron bij mannen aanzienlijk kunnen verlagen in vergelijking met diëten met voldoende gezonde vetten (Whittaker, J., & Wu, K., 2021).
• Slaaptekort: Slechts één week minder dan 5 uur slaap per nacht kan het testosteron bij jonge gezonde mannen met 10–15% verlagen (Leproult, R., & Van Cauter, E., 2011).
• Endocriene verstoorders (EDC’s): Blootstelling aan EDC’s (zoals die in kunststoffen en pesticiden) is in verband gebracht met lagere testosteronwaarden, hoewel het bewijs bij mensen nog gemengd is (Rodprasert, W., et al., 2021)

2. Medische en gezondheidsproblemen

• Stoornissen van de hypofyse of hypothalamus: Problemen in de hormooncentra van de hersenen (hypothalamus of hypofyse) kunnen de signalen blokkeren die de testes vertellen testosteron te produceren, wat leidt tot centraal hypogonadisme (Pivonello, R., et al., 2017).
• Chronische ziekten (bijv. kanker): Laag testosteron komt vaak voor bij mannen met kanker en bij kankeroverlevenden, veroorzaakt zowel door de ziekte zelf als door behandelingen zoals chemotherapie, bestraling of chirurgie (Xu, P., et al., 2021).

  Bepaalde chronische aandoeningen, zoals hiv, kunnen ook leiden tot een lager testosterongehalte.

  Hemochromatose: Te veel ijzer in het bloed kan ervoor zorgen dat de testikels niet goed functioneren of dat de hypofyse niet werkt zoals zou moeten.

  Menopauze

3. Genetische of ontwikkelingsfactoren

• Klinefelter-syndroom (XXY): Naar schatting hebben ongeveer 65–85% van de mannen met het Klinefelter-syndroom een laag testosteron (White, J. T., 2022). 

  Het is een genetische aandoening bij mannen die wordt veroorzaakt door een of meer extra X-chromosomen. Dit kan de testosteronproductie verstoren en vaak leiden tot een tekort aan dit hormoon.

  Syndroom van Turner
  

4. Bijwerkingen van medicijnen en behandelingen

• Chemotherapie of radiotherapie: Kan testosteronproducerende cellen beschadigen. Laag testosteron komt vaak voor bij overlevenden van teelbalkanker (Walsh, J. S., et al., 2019).
• Substanties (bijv. opioïden): Onderzoek toont aan dat 20–80% van de mannen die langdurig opioïden gebruiken een laag testosteron ontwikkelt (Kafel, H., et al., 2025).

• Verwijdering van de eierstokken

Signalen en symptomen van laag testosteron

Laag testosteron bij jonge mannen kan leiden tot:

• Verminderd libido
• Erectiestoornissen
• Verlies van oksel- en schaamhaar
• Krimpende testes
• Opvliegers
• Lage of geen spermaproductie (azoöspermie), wat leidt tot onvruchtbaarheid
• Neerslachtige stemming
• Moeite met concentratie en geheugen
• Toegenomen lichaamsvet
• Vergrote mannelijke borstklieren (gynaecomastie)
• Afname van spierkracht en -massa
• Verminderde uithoudingsvermogen
• Vertraagde lengtegroei, waarbij armen en benen buiten proportie groeien (kinderen)
• Verminderde ontwikkeling van schaamhaar (kinderen)
• Verminderde groei van penis en testes (kinderen)
• Minder stemverlaging (kinderen)
• Lager dan normale kracht en uithoudingsvermogen (kinderen)

Bron: Cleveland Clinic, 2022

Wanneer je een arts moet raadplegen

Als je een jonge man bent en meerdere symptomen van laag testosteron ervaart, is het belangrijk een arts te raadplegen. Bloedonderzoek kan het testosterongehalte meten, en verder onderzoek kan helpen de onderliggende oorzaken vast te stellen. Voor meer gemak kun je je hormoonwaarden ook thuis controleren met de Homed-IQ-testosterontest, die nauwkeurige resultaten geeft via een eenvoudige vingerprik-bloedtest.

Tips om gezonde testosteronwaarden te ondersteunen

Eenvoudige keuzes in je levensstijl kunnen een groot verschil maken om gezonde testosteronwaarden te behouden. Hier zijn enkele belangrijke tips:

1. Verlies overtollig lichaamsvet

Een gezond gewicht behouden is een van de meest effectieve manieren om testosteron te verhogen. Buikvet verhoogt het enzym aromatase, dat testosteron omzet in oestrogeen. Zelfs 7–10 kilo gewichtsverlies (of een lagere BMI) kan het testosteronniveau aanzienlijk verbeteren. Een daling van één punt in BMI kan al samenhangen met een kleine stijging van testosteron.

2. Doe krachttraining (gewichtheffen)

Krachttraining verhoogt aantoonbaar testosteron en groeihormoon. Extreme training is niet nodig – 2 à 3 keer per week 30–40 minuten trainen kan al een duidelijk verschil maken.

Focus op middelzware tot intensieve samengestelde oefeningen die grote spiergroepen aanspreken, zoals squats, bankdrukken, roeien en deadlifts.

3. Voeg cardiotraining toe

Combineer krachttraining met cardio (zoals stevig wandelen, hardlopen of zwemmen). Dit ondersteunt de testosteronproductie, verbetert de hartgezondheid en helpt bij vetverlies.

4. Geef prioriteit aan diepe, kwalitatieve slaap 

Het grootste deel van het testosteron wordt aangemaakt tijdens diepe REM-slaap (rapid eye movement). Slechte slaap, ploegendienst of verstoring van je biologische ritme kan het niveau aanzienlijk verlagen.

Streef naar 7–9 uur consistente, kwalitatieve slaap per nacht.

5. Eet een voedzaam en gebalanceerd dieet

Vermijd overmatige suiker, bewerkte voeding, kunstmatige kleurstoffen, overmatige cafeïne, grote hoeveelheden zuivel, rood vlees en ongezonde vetten.

Focus op:

• Fruit en kleurrijke groenten

• Vezelrijke, volwaardige voeding

• Gezonde vetten (olijfolie, vette vis, noten)

• Uien

• Oesters (rijk aan zink)

• Vette vis (omega-3)

• Extra vierge olijfolie

• Groene thee

• Noten (vooral paranoten — 1–2 per dag voor selenium)

• Gemalen lijnzaad (ongeveer 1 eetlepel per dag)

Een gevarieerd en evenwichtig dieet ondersteunt je hormoonbalans en stofwisseling.

6. Beperk alcohol en vermijd tabak

Meer dan twee alcoholische consumpties per dag kunnen de omzetting van testosteron naar oestrogeen verhogen, de seksuele functie verminderen en het aantal zaadcellen verlagen.

Tabaksgebruik wordt in verband gebracht met lagere testosteronniveaus en verminderde vruchtbaarheid. Stoppen met roken kan helpen je hormoonbalans te verbeteren.

7. Verminder stress en beheers cortisol

Chronische stress verhoogt cortisol, een hormoon dat de testosteronproductie onderdrukt en vetopslag bevordert.

Stress beïnvloedt ook je stemming, libido en algemeen welzijn. Pas stressverminderende technieken toe zoals beweging, mindfulness, ademhalingsoefeningen en een betere werk-privébalans.

Bronnen: University of Utah Health Care, 2025; Rakel, D., 2012; Harvard Health Publishing, 2024 

Samenvatting

Testosteron is het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon, essentieel voor seksuele ontwikkeling, spier- en botgezondheid, stemming en vruchtbaarheid. Bij jonge mannen kunnen aanhoudend lage waarden het gevolg zijn van leefstijlfactoren, medische aandoeningen of genetische oorzaken, wat kan leiden tot symptomen zoals vermoeidheid, verminderd libido en onvruchtbaarheid. Diagnose via bloedonderzoek of een thuistest voor testosteron is belangrijk, terwijl gezonde gewoonten zoals voldoende slaap, beweging, stressreductie en een uitgebalanceerd dieet helpen om normale waarden te ondersteunen.