Lauren is een gezondheidswetenschapper en wetenschapscommunicator en woont momenteel in Nederland. Oorspronkelijk komt ze uit Canada, maar heeft een onderzoeksmaster in Gezondheidswetenschappen afgerond aan het Nederlands Instituut voor Gezondheidswetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam (NIHES) met een specialisatie in epidemiologie. Voor haar Master heeft ze een Bachelor in Gezondheidswetenschappen aan de Simon Fraser University afgerond. Met een achtergrond in de volksgezondheid is het haar doel om nauwkeurige wetenschappelijke inhoud te creëren die gemakkelijk te begrijpen is en mensen in staat stelt geïnformeerde beslissingen te nemen. Binnen Homed-IQ werkt Lauren als Product Developer en Content Lead, waarbij ze nauw samenwerkt met artsen en wetenschappers op het gebied van medische hulpmiddelen voor Homed-IQ’s nieuwe producten en schriftelijke communicatie.
Vitamine D-tekort: symptomen en behandeling
Vitamine D is essentieel voor veel processen in het lichaam, van het behoud van gezonde botten en spieren tot de ondersteuning van het immuunsysteem. Maar vitamine D werkt niet volledig op zichzelf. Magnesium speelt een belangrijke rol bij het helpen activeren van vitamine D en het effectief gebruiken ervan door het lichaam. Deze nauwe samenhang roept belangrijke vragen op: Hoeveel vitamine D en magnesium heeft u daadwerkelijk nodig, wat gebeurt er wanneer het vitamine D-gehalte te laag is en hoe kan een tekort worden verholpen? In deze blog leggen we de functies van vitamine D uit, de wisselwerking met magnesium, de aanbevolen dagelijkse innames, veelvoorkomende tekenen en oorzaken van een vitamine D-tekort en de stappen die u kunt nemen om gezonde waarden te behouden.
Inhoudsopgave
- Wat is vitamine D?
- Hoeveel vitamine D moet ik innemen?
- Wat zijn de symptomen van een vitamine D-tekort?
- Wat zijn de oorzaken van een vitamine D-tekort?
- Hoe kun je een vitamine D-tekort verhelpen?
- Vitamine D en zonlicht
- Vitamine-overschot
- De wisselwerking tussen vitamine D en magnesium
- Veelgestelde vragen
Wat is vitamine D?
Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die veel belangrijke functies in het lichaam vervult. Het menselijk lichaam kan vitamine D voornamelijk aanmaken met behulp van zonlicht. De UVB-stralen van zonlicht stimuleren de aanmaak van vitamine D in de huid en daarom wordt zonlicht beschouwd als de belangrijkste bron van deze belangrijke vitamine. Het is echter niet altijd gemakkelijk om voldoende zonlicht te krijgen – vooral in de wintermaanden of in regio’s met weinig zonlicht. Naast deze supplementen en de zon zijn er ook enkele voedingsmiddelen die waardevolle hoeveelheden vitamine D leveren. Vooral vette vis, maar ook eigeel, kaas en runderlever bevatten kleine hoeveelheden vitamine D (Harvard Health Publishing, 2021, Harvard T.H. Chan, 2023).
Wat is het verschil tussen vitamine D en vitamine D3?
De beide vitaminen D2 en D3 worden samen “vitamine D” genoemd. Dit betekent dat er geen verschil is tussen vitamine D en vitamine D3. Er zijn echter wel verschillen tussen vitamine D2 en D3:
- Vitamine D2: Ook bekend als ergocalciferol, deze vitamine komt voor in plantaardig voedsel, vooral in champignons die zijn blootgesteld aan UV-licht. Vitamine D2 is goedkoper te produceren dan vitamine D3 en wordt vaak gebruikt om producten als melk, ontbijtgranen en sinaasappelsap te verrijken.
- Vitamine D3: Deze vorm van vitamine D staat bekend als cholecalciferol en is het type vitamine D dat op de huid van mensen en dieren wordt gevormd bij blootstelling aan de zon. Vitamine D3 komt voor in dierlijke producten, zoals makreel, zalm, forel, tonijn, runderlever en eieren.
Supplementen en verrijkte voedingsmiddelen kunnen zowel vitamine D2 als vitamine D3 bevatten. Beide vormen van vitamine D zijn actief en kunnen door ons lichaam worden gebruikt. Het is echter gebleken dat vitamine D3 effectiever is in het verhogen van de bloedconcentratie van vitamine D bij mensen en het langer op peil houden van die niveaus (Tripkovic et al., 2012). Daarom geven sommige deskundigen de voorkeur aan vitamine D3 boven D2, omdat meer voedingsmiddelen deze vorm van de vitamine van nature bevatten en het op natuurlijke wijze in het lichaam wordt aangemaakt.
Waar is vitamine D belangrijk voor?
Vitamine D speelt een belangrijke rol in een groot aantal functies en processen in het lichaam, waaronder:
- Cognitieve gezondheid: Onderzoek toont aan dat een lage vitamine D-spiegel in het bloed verband houdt met cognitieve achteruitgang. Er is echter meer onderzoek nodig om het voordeel van vitamine D-suppletie voor de cognitieve gezondheid vast te stellen (Mayo Clinic, 2023).
- Gezondheid van botten, spieren en tanden: Vitamine D bevordert de opname van calcium en fosfaat, wat belangrijk is voor de gezondheid van botten, spieren en tanden (NHS, 2020).
Vitamine D speelt een belangrijke rol bij de preventie van osteoporose, omdat het niet alleen essentieel is voor de gezondheid van de botten, maar ook voor de spieren die het skelet beschermen. Osteoporose is een aandoening die wordt gekenmerkt door een afname van de botdichtheid en een verslechtering van de botstructuur, wat leidt tot een verhoogde broosheid en een groter risico op botbreuken. Vooral vrouwen in de menopauze moeten letten op een voldoende vitamine D-inname, omdat zij door de dalende oestrogeenspiegels een verhoogd risico lopen op botverlies en osteoporose. Een tekort aan vitamine D kan bijdragen aan de ontwikkeling van osteoporose of deze verergeren (Mayo Clinic, 2023; Mei et al., 2023).
- Ondersteuning van het immuunsysteem: Studies tonen aan dat een tekort aan vitamine D het risico op auto-immuunziekten en infecties kan verhogen (Aranow C., 2011).
- Stemmingsregulatie: Wat betreft de effecten van vitamine D op stemming en mentale gezondheid, zijn de onderzoeksresultaten momenteel inconsistent, en er is meer onderzoek nodig (Huiberts, L. M., Smolders, K. C., 2021).
- Vermindering van ontstekingen: Vitamine D helpt aantoonbaar bij het verminderen van ontstekingen in het lichaam. Het verlaagt ontstekingsbevorderende stoffen en verhoogt ontstekingsremmende stoffen, wat is aangetoond door een verlaging van het CRP-niveau (Krajewska, M., 2022).
Hoeveel vitamine D moet ik innemen?
De ideale hoeveelheid vitamine D kan variëren afhankelijk van je leeftijd, geslacht, woonplaats, seizoen (en daarmee je blootstelling aan de zon) en gezondheidstoestand. Er zijn echter algemene aanbevelingen die als uitgangspunt kunnen dienen.
| Leeftijd | Aanbevolen dagelijkse inname (vitamine D) in microgram (mcg) en internationale eenheden (IE) (vrouwen en mannen) |
| 0-12 maanden | 10 mcg / 400 IU |
| 1-13 jaren | 15 mcg / 600 IU |
| 14-18 jaar | 15 mcg / 600 IU |
| 19-50 jaren | 15 mcg / 600 IU |
| 51-70 jaren | 15 mcg / 600 IU |
| > 70 jaren | 20 mcg / 800 IU |
Bron: NIH, 2024
Wil je je vitamine (D)- of magnesiumstatus controleren?
Met de bloedtests van Homed-IQ krijg je gedetailleerde informatie over of je waarden binnen het normale bereik liggen of dat je actie moet ondernemen om je gezondheid te verbeteren. Met de Vitamine D test en de Magnesium test kun je je waarden eenvoudig vanuit huis controleren. Neem gewoon een bloedmonster met een klein vingerprikje, stuur het per post naar ons ISO-gecertificeerde laboratorium en ontvang het resultaat online in een duidelijk laboratoriumrapport.
Wil je niet alleen je vitamine D-spiegel controleren? De uitgebreide vitaminetekort test meet de waarden van vitamine D, vitamine B12 en foliumzuur (vitamine B9) – zo weet je zeker dat je lichaam alle belangrijke vitamines binnenkrijgt om je gezondheid optimaal te ondersteunen.
Wat zijn de symptomen van een vitamine D-tekort?
- Kinderen: Een ernstig tekort kan rachitis veroorzaken, met kromme botten, spierzwakte, botpijn en gewrichtsvervormingen.
- Volwassenen: Mogelijke symptomen zijn vermoeidheid, botpijn, spierzwakte of spierkrampen en stemmingsveranderingen zoals depressie.
- Mild tekort: Kan zwakke of pijnlijke spieren veroorzaken.
- Geen symptomen: Een vitamine D-tekort kan ook voorkomen zonder merkbare symptomen.
Bron: Cleveland Clinic, 2022
Wat zijn de oorzaken van een vitamine D-tekort?
Een vitamine D-tekort kan het gevolg zijn van verschillende factoren:
- Lage vitamine D-inname of weinig blootstelling aan zonlicht: U krijgt niet voldoende vitamine D binnen via uw voeding of door blootstelling aan zonlicht.
- Verminderde opname:
- Omstandigheden zoals een gewichtsverliesoperatie.
- Gezondheidsproblemen: Obesitas, coeliakie, de ziekte van Crohn, cystische fibrose, nierziekten en leverziekten kunnen het vitamine D-gehalte beïnvloeden of de manier waarop het lichaam vitamine D gebruikt.
- Bepaalde medicijnen: Steroïden, laxeermiddelen, sommige cholesterolverlagende medicijnen, medicijnen tegen epileptische aanvallen, rifampicine en orlistat kunnen het vitamine D-gehalte verlagen.
- Risicofactoren: Een hogere leeftijd en een hoger melaninegehalte in de huid kunnen het risico op een vitamine D-tekort verhogen.
Bron: Cleveland Clinic, 2022
Hoe kun je een vitamine D-tekort verhelpen?
Hoe beïnvloedt een vitamine D-tekort de spijsvertering?
Een tekort aan vitamine D kan via het microbioom invloed hebben op de spijsvertering. Het microbioom bestaat uit triljoenen micro-organismen in de darmen en is van cruciaal belang voor de spijsvertering en het immuunsysteem.
Onderzoeken hebben aangetoond dat vitamine D invloed heeft op de samenstelling van het microbioom. Hoge vitamine D-spiegels bevorderen nuttige bacteriesoorten zoals Akkermansia en Bifidobacterium, die belangrijk zijn voor een gezonde darmfunctie, en verminderen schadelijke bacteriën. Daarnaast lijkt vitamine D de darmbarrière te versterken, die het lichaam beschermt tegen schadelijke bacteriën. Een tekort aan vitamine D kan deze barrière verzwakken, waardoor het risico op ontstekingen en spijsverteringsproblemen zoals constipatie toeneemt. Veranderingen in het microbioom, veroorzaakt door een vitamine D-tekort, kunnen de darmbeweging vertragen en de opname van voedingsstoffen belemmeren
Bronnen: Cleveland Clinic, 2024; Yamamoto Jørgensen, 2020; Luthold et al., 2017; Singh et al., 2020
Hoe beïnvloedt een teveel aan vitamine D de spijsvertering?
Een overmatige toevoer ontstaat bijna uitsluitend door overmatige inname van voedingssupplementen.
Een te hoge vitamine D-spiegel kan leiden tot hypercalciëmie, omdat een overschot aan vitamine D de opname van calcium in de darm verhoogt, wat leidt tot een te hoge hoeveelheid calcium in het bloed. Dit kan de darmbeweging verstoren doordat de zenuw- en spieractiviteit in de darm wordt aangetast, wat kan leiden tot constipatie. Hypercalciëmie kan ook de wateropname in de darm beïnvloeden, waardoor de stoelgang moeilijker wordt en constipatie bevorderd wordt (Mayo Clinic, 2022).
Kan het lichaam ook vitamine D aanmaken door blootstelling aan zonlicht door een raam?
Nee, dat is niet mogelijk.
De zon zendt verschillende soorten straling uit, waaronder UVA- en UVB-stralen. Hoewel UVB-stralen essentieel zijn voor de aanmaak van vitamine D in de huid, kunnen ze niet door glazen ramen heen dringen. Ramen filteren de UVB-stralen eruit, waardoor het niet mogelijk is om vitamine D aan te maken door achter een gesloten raam in de zon te zitten (NHS, 2024).
Kunnen UVA-stralen door het raam dringen?
Ja, UVA-stralen worden niet geblokkeerd door glazen ramen. Dit is echter niet per se goed nieuws. Hoewel deze stralen niet bijdragen aan de aanmaak van vitamine D, worden ze wel in verband gebracht met huidveroudering. Ze kunnen rimpels en verlies van elasticiteit veroorzaken en door indirecte DNA-schade in de huidcellen bijdragen aan de ontwikkeling van huidkanker (Cleveland Clinic, 2022).
Interessant: Vrachtwagenchauffeurs lopen bijvoorbeeld een verhoogd risico aan de linkerkant van hun lichaam, omdat deze kant tijdens het rijden meer wordt blootgesteld aan UVA-stralen via het raam. Studies tonen aan dat de linker gezichtshelft en de linkerarm vaker zonneschade oplopen, wat leidt tot een hoger risico op huidkanker zoals melanoom en andere vormen van huidkanker aan deze kant van het lichaam (DGUV, 2024).
Welke gevaren gaan uit van UV-stralen?
Zowel UVA- als UVB-stralen van de zon kunnen schadelijk zijn voor de huid. Ze kunnen namelijk leiden tot zonnebrand, een ontsteking van de huid, en bijdragen aan vroegtijdige huidveroudering. Daarnaast staan UV-stralen in nauw verband met het ontstaan van huidkanker, zoals melanoom, een bijzonder agressieve vorm van huidkanker. Vroege schade aan de huid draagt aanzienlijk bij aan dit risico. Hoe meer zonnebrand je in de loop van je leven oploopt, vooral op jonge leeftijd, hoe groter het risico op huidkanker. Herhaalde zonnebrand leidt tot een opeenstapeling van schade in de huid, waardoor deze vatbaarder wordt voor kankerveranderingen (Cleveland Clinic, 2022; CDC, 2024).
Aanbevelingen voor blootstelling aan de zon
Het risico dat verbonden is aan UV-stralen vereist dus een evenwicht tussen voldoende productie van vitamine D en bescherming van de huid tegen door de zon veroorzaakte schade. Om voldoende vitamine D aan te maken, wordt een onbeschermde blootstelling aan de zon van idealiter 5 tot 30 minuten per dag of minstens twee keer per week aanbevolen, afhankelijk van je huidtype en het seizoen. Kortere blootstellingstijden gelden voor mensen met een lichte huid en in zonnige seizoenen, terwijl langere blootstellingstijden worden aanbevolen voor mensen met een donkerdere huid of in zonarme seizoenen. Na een korte tijd in de zon moet je zonnebrandcrème gebruiken om zonnebrand en het daarmee samenhangende risico op huidkanker te voorkomen. De zonnebrandfactor (SPF) van een zonnebrandcrème geeft aan hoe lang de huid beschermd is tegen zonnebrand. Een SPF van 15 betekent bijvoorbeeld dat je 15 keer langer in de zon kunt blijven zonder zonnebrand te krijgen dan zonder bescherming (Raymond-Lezman Riskin, 2023; NHS, 2022).
Opmerking: De SPF beschermt tegen UVB-stralen, maar niet direct tegen UVA-stralen. Daarom is het belangrijk om een zonnebrandcrème te kiezen met “breedspectrum bescherming” die zowel UVA- als UVB-stralen blokkeert. Hieronder vind je meer tips waarmee je jezelf in de zon kunt beschermen.
- Vermijd direct zonlicht tussen 11.00 en 15.00 uur.
- Gebruik zonnebrandcrème met SPF 30+ en UVA/UVB-bescherming.
- Breng zonnebrand regelmatig opnieuw aan.
- Draag een zonnebril die 100% UVA-/UVB-bescherming biedt.
- Bescherm je bij weerkaatsende oppervlakken zoals water en zand.
- Vermijd zonnebanken en kunstmatige UV-straling.
Heb ik extra vitamine D nodig?
De meeste kinderen en volwassenen hebben geen extra vitamine D nodig. Toch zijn er groepen die hier wel baat bij kunnen hebben (Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 2012):
- Kinderen van 0 tot 4 jaar. Veel kinderen in deze leeftijdsgroep krijgen via hun voeding niet voldoende vitamine D binnen. Daarnaast wordt geadviseerd om jonge kinderen zo veel mogelijk tegen de zon te beschermen. Daarom wordt een dagelijkse aanvulling van 10 microgram aanbevolen.
- Kinderen en volwassenen tussen 4 en 69 jaar met een donkere of getinte huid die overdag niet genoeg zonlicht krijgen of kleding dragen die hun huid grotendeels bedekt. Ook voor deze groep wordt een dagelijkse aanvulling van 10 microgram aanbevolen.
- Vrouwen tussen 50 en 69 jaar. Ook voor deze groep geldt het advies om dagelijks 10 microgram extra vitamine D in te nemen, omdat dit de botdichtheid kan verbeteren.
- Zwangere vrouwen. Voldoende vitamine D is voor deze groep extra belangrijk. Een tekort kan niet alleen nadelig zijn voor de vrouw, maar ook ernstige gevolgen hebben voor de ontwikkeling van de baby.
- Iedereen van 70 jaar en ouder. Een extra inname van 10 tot 20 microgram vitamine D per dag kan helpen beschermen tegen botbreuken. Oudere mensen met een lichte huid die vaak buiten komen, kunnen 10 microgram per dag innemen.




