Wat is HDL-cholesterol? Waarden en betekenis

HDL staat voor high-density lipoproteïne, een van de belangrijkste deeltjes die cholesterol door de bloedbaan vervoeren. Het wordt vaak “goed cholesterol” genoemd, omdat het helpt om overtollig cholesterol terug naar de lever te vervoeren, waar het kan worden verwerkt en uit het lichaam kan worden verwijderd.

HDL is echter slechts één onderdeel van je cholesterolprofiel. LDL-cholesterol, totaal cholesterol, VLDL, triglyceriden en andere cardiovasculaire risicofactoren spelen ook een belangrijke rol. Door deze waarden samen te bekijken, krijg je een duidelijker beeld van de gezondheid van je hart en bloedvaten.

Inhoudsopgave

• Wat is cholesterol?

• Wat zijn gezonde cholesterolwaarden?

• Wat zijn de oorzaken van hoge of lage HDL-waarden?

• Wat zijn de oorzaken van hoge LDL-waarden?

• Hoe kan ik mijn cholesterolwaarden testen?

• Wat zijn de gevolgen van een te hoge LDL-waarde?

• Belangrijke tips voor het behouden van gezonde cholesterolwaarden

• Cholesterol en eieren

• Veelgestelde vragen

• Samenvatting

Wat is cholesterol?

Cholesterol is een vetachtige stof die in elke lichaamscel voorkomt en belangrijk is voor veel levensnoodzakelijke functies. Enerzijds speelt het een centrale rol bij de vorming van celmembranen. Daarnaast dient cholesterol als basis voor de productie van bepaalde hormonen die verschillende processen in het lichaam regelen, zoals de geslachtshormonen (oestrogeen of testosteron). Bovendien is cholesterol nodig voor de vorming van vitamine D, dat belangrijk is voor de gezondheid van de botten en de regulatie van het calciumgehalte in het bloed (CDC, 2024).

Het grootste deel van het cholesterol wordt, naast de darmen, voornamelijk in de lever aangemaakt, die dagelijks een aanzienlijke hoeveelheid produceert om aan de behoeften van het lichaam te voldoen. Daarnaast kan cholesterol ook via voedsel worden opgenomen, vooral via dierlijke producten zoals vlees, eieren en zuivelproducten (Heumann, 2024).

Soorten cholesterol

Omdat cholesterol niet wateroplosbaar is, kan het niet eenvoudig door het bloed worden getransporteerd. In plaats daarvan wordt het door speciale moleculen, de zogenaamde lipoproteïnen (bestaande uit vet (lipide) en eiwit), door de bloedbaan vervoerd. Deze transportmiddelen (vehikels) brengen cholesterol naar de cellen die het nodig hebben en transporteren overtollig cholesterol terug naar de lever, waar het verder wordt verwerkt of uitgescheiden. De belangrijkste lipoproteïnen in het lichaam zijn de low-density-lipoproteïnen (LDL) en de high-density-lipoproteïnen (HDL), die verschillende taken hebben bij de regulering van het cholesterolgehalte (Prof. Dr. Püschel, 2022).

• LDL-cholesterine (Lipoproteïne met lage dichtheid)

LDL-cholesterol wordt vaak het ‘slechte’ cholesterol genoemd. LDL transporteert cholesterol in het bloed van de lever naar het weefsel. Als er echter te veel LDL-cholesterol in het bloed aanwezig is, kan het zich aan de wanden van de slagaders afzetten. Deze afzettingen, de zogenaamde plaques, kunnen de slagaders vernauwen en verharden, wat ook wel atherosclerose wordt genoemd. Deze vernauwing van de slagaders vermindert de bloedstroom en kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals een hartaanval en een beroerte.

• HDL-Cholesterine (Lipoproteïne met hoge dichtheid)

HDL-cholesterol wordt het ‘goede’ cholesterol genoemd. HDL transporteert overtollig cholesterol in het bloed terug van het weefsel naar de lever, waar het wordt afgebroken en uiteindelijk uit het lichaam wordt uitgescheiden. Op deze manier helpt HDL om de slagaders vrij van cholesterolafzettingen te houden en het risico op hart- en vaatziekten te verminderen. Een hoger HDL-gehalte in het bloed wordt daarom geassocieerd met een lager risico op hart- en vaatziekten.

Bron: CDC, 2024.

Hoewel hoge HDL-waarden over het algemeen als positief worden beschouwd, kunnen zeer hoge waarden, vooral boven 2,5 mmol/l of 100 mg/dl, ook in verband worden gebracht met bepaalde gezondheidsrisico’s, zoals een verhoogd risico op hartaandoeningen. Dit geldt met name voor mensen met andere onderliggende aandoeningen, zoals chronische ontstekingen of hoge bloeddruk. Overleg altijd met een zorgverlener wanneer je je resultaten interpreteert.

Bron: CDC, z.d.; Mayo Clinic, 2024

Wat zijn gezonde cholesterolwaarden?

Hieronder vind je de normale en afwijkende cholesterolwaarden voor volwassenen, die per geslacht verschillen:

Bron: Cleveland Clinic, 2025

Wat zijn de oorzaken van hoge of lage HDL-waarden?

Een lage HDL-waarde kan verschillende oorzaken hebben:

• Metabool syndroom: Een combinatie van risicofactoren voor hartaandoeningen, waaronder een laag HDL.

• BMI boven 25 (overgewicht of obesitas)

• Roken of tabaksgebruik

• ApoA1-deficiëntie: Een genetische aandoening waarbij het lichaam onvoldoende apolipoproteïne A1 heeft, een essentieel bestanddeel van HDL.

• Ziekte van Tangier: Een zeldzame genetische aandoening die zeer lage HDL-waarden veroorzaakt.

• Bepaalde medicijnen: Bètablokkers, hormonen en sommige diuretica kunnen het HDL tijdelijk verlagen, maar stoppen zonder medisch advies verhoogt het risico op hartaandoeningen.

• Insulineresistentie: wanneer de lichaamscellen niet goed op insuline reageren, waardoor het moeilijker wordt om de bloedsuikerspiegel onder controle te houden en het HDL-cholesterol vaak lager wordt.

• Familiaire gecombineerde hyperlipidemie: een genetische aandoening die afwijkende cholesterolwaarden veroorzaakt, waarbij het HDL te laag en het LDL te hoog is.

Een hoge HDL-waarde kan verschillende oorzaken hebben:

• Stoornis in alcoholgebruik

• Hyperthyreoïdie: een aandoening waarbij de schildklier te veel schildklierhormoon produceert, waardoor processen in het lichaam sneller verlopen.

• Primaire biliaire cholangitis: een langdurige leverziekte waarbij de kleine galwegen in de lever beschadigd raken, wat tot leverproblemen leidt.

• Genveranderingen: veranderingen in het DNA die invloed kunnen hebben op hoe het lichaam functioneert of het risico op bepaalde ziekten kunnen verhogen.

• Bijwerkingen van medicijnen

Bron: Cleveland Clinic, 2022

Het is belangrijk om met je arts te praten over de oorzaken van je HDL-waarde en te bepalen of behandeling nodig is.

Wat zijn de oorzaken van hoge LDL-waarden?

Verschillende beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare factoren kunnen bijdragen aan een verhoogd LDL:

• Een voedingspatroon met veel verzadigde vetten en transvetten

• Overgewicht of obesitas

• Tabaksgebruik, waaronder roken en vapen

• Bepaalde medicijnen

• Aandoeningen zoals diabetes, chronische nierziekte of hiv

• Hogere leeftijd

• Menopauze

• Genetische aanleg/familiegeschiedenis van een hoog cholesterolgehalte

Bron: Cleveland Clinic, 2024

Hoe kan ik mijn cholesterolwaarden testen?

Met de Homed-IQ Cholesterol- en Lipidentest kun je je cholesterolwaarden vanuit huis meten. De test wordt uitgevoerd met een eenvoudige vingerprik. Vervolgens analyseert een gecertificeerd laboratorium je bloedmonster en kun je het resultaat binnen enkele dagen bekijken.

Hoe vaak moet ik testen?

Er bestaat geen vaste aanbeveling voor hoe vaak je je moet laten testen.

• Algemene tests: Elke 5 jaar vanaf de leeftijd van 45 jaar.

• Risicogroepen: Elke 12 maanden als je hoge bloeddruk, diabetes, hartaandoeningen, een beroerte, nierziekte of familiaire hypercholesterolemie hebt. Dit laatste is een genetische aandoening die een hoog cholesterolgehalte veroorzaakt.

• Na een aanzienlijke gewichtstoename of gewichtsafname

• Na een verandering van medicatie

• Bij een toename van alcoholgebruik

Bron: Healthdirect Australia, 2025

Wat zijn de gevolgen van een te hoge LDL-waarde?

Hoge cholesterolwaarden, en met name hoge waarden van LDL-cholesterol (“slecht” cholesterol), kunnen leiden tot gezondheidsproblemen, waaronder algemene verharding van de slagaders (atherosclerose). Wanneer LDL-cholesterol zich ophoopt in de bloedvaten en afzettingen (plaques) vormt, kunnen deze de slagaders vernauwen of blokkeren, waardoor de bloedsomloop wordt belemmerd. Vernauwde slagaders die het hart van bloed voorzien, kunnen leiden tot coronaire hartziekte, waardoor het risico op een hartaanval toeneemt. Als de bloedvaten in de hersenen worden aangetast, kan dit tot een beroerte leiden. Ook de bloedvaten in de benen kunnen worden aangetast, wat pijn tijdens het lopen kan veroorzaken. Om deze redenen moeten de cholesterolwaarden worden gecontroleerd en moeten er indien nodig maatregelen worden genomen om ze te verlagen (Mayo Clinic, 2023).

Belangrijke tips voor het behouden van gezonde cholesterolwaarden

• Aanpassingen in je voeding:

  • Verminder verzadigde vetten en transvetten: Verzadigde vetten en transvetten verhogen het LDL-cholesterol in het bloed sterker dan andere soorten vet. Verzadigde vetten komen voor in dierlijke producten zoals vlees, eieren en volle zuivelproducten. Transvetten komen vaak voor in bewerkte voedingsmiddelen en bakproducten.

  • Eet cholesterolverlagende voedingsmiddelen: Kies voedingsmiddelen die helpen het cholesterol te verlagen, zoals appels. Deze bevatten pectine, dat helpt het LDL-cholesterol te verlagen. Kies daarnaast voor voedingsmiddelen die rijk zijn aan onverzadigde vetten, zoals noten, zaden, avocado’s en vis, omdat deze een positief effect kunnen hebben op het totale cholesterol en het LDL-cholesterol.

• Regelmatige lichaamsbeweging:
  Minstens 30 minuten matige lichaamsbeweging per dag, zoals wandelen, zwemmen of fietsen, kan helpen om je HDL-waarde te verhogen en je LDL-waarde te verlagen.

• Gewichtsverlies:
  Onderzoeken tonen aan dat een gewichtsverlies van slechts 5–10% van het lichaamsgewicht de triglyceriden, het totale cholesterol en het LDL-cholesterol aanzienlijk kan verlagen (Brown, J. D., et al., 2016).

• Medicatie:
  In sommige gevallen kan cholesterolverlagende medicatie nodig zijn om de cholesterolwaarden onder controle te houden. Bespreek dit met een zorgverlener die je vertrouwt.

• Stoppen met roken:
  Roken beschadigt de bloedvaten en verlaagt de HDL-waarde. Stoppen met roken kan helpen om een gezonde cholesterolwaarde te behouden.

Bron: Rehberg, C., 2024.

Cholesterol en eieren

Eieren, en vooral de eidooier, staan bekend om hun hoge cholesterolgehalte. Eén eidooier bevat ongeveer 200 tot 210 milligram cholesterol, terwijl het eiwit vrijwel geen cholesterol bevat. Dit komt overeen met ongeveer twee derde van de aanbevolen dagelijkse inname van ongeveer 300 mg voor een gemiddelde volwassene (Cleveland Clinic, 2024).

Lange tijd werden eieren beschouwd als een risicofactor voor een verhoogd cholesterolgehalte en hartaandoeningen. Nieuwere onderzoeken laten echter zien dat cholesterol uit voeding niet altijd rechtstreeks invloed heeft op het cholesterolgehalte in het bloed. Bij de meeste mensen heeft cholesterol uit voedingsmiddelen zoals eieren geen significante invloed op de LDL- of HDL-waarden in het bloed. Dit komt doordat de lever haar cholesterolproductie hierop aanpast. Bij sommige mensen kan het eten van cholesterolrijke voedingsmiddelen het LDL-cholesterol echter verhogen. Dit komt vaak door een genetische aanleg voor hoge cholesterolwaarden (Mayo Clinic, 2024).

Het belangrijkste is hoe goed je lichaam het cholesterol reguleert en of de verhouding tussen LDL en HDL in balans blijft.

Veelgestelde vragen

Aanbevolen cholesterolinname

Het lichaam produceert zelf ongeveer 700 tot 900 mg cholesterol per dag. Daarom wordt geadviseerd voorzichtig te zijn met de hoeveelheid cholesterol die je via je voeding binnenkrijgt. De Duitse Voedingsvereniging raadt aan om via de voeding niet meer dan 300 mg extra cholesterol per dag binnen te krijgen.

Bron: Maretzke, F., et al., 2020; Angelo, G., 2015

Voedingsbronnen van cholesterol

Cholesterol komt voornamelijk voor in dierlijke producten. Enkele veelvoorkomende bronnen zijn:

• Vlees en gevogelte: Vooral vetrijke en bewerkte varianten.

• Zuivelproducten: Vooral volle melk, kaas en boter.

• Eieren: Vooral de eidooier bevat cholesterol.

• Vis en zeevruchten: Sommige soorten bevatten ook cholesterol, maar zijn vaak goede bronnen van omega 3-vetzuren.

Omdat het lichaam zelf cholesterol aanmaakt, moeten deze voedingsmiddelen met mate worden gegeten. Om voor een evenwichtig voedingspatroon te zorgen, moeten ook voedingsmiddelen met cholesterolverlagende eigenschappen worden opgenomen. Cholesterolverlagende voedingsmiddelen:

• Spinazie

• Bessen

• Avocado

• Citrusvruchten

• Walnoten

• Vis

• Groene thee

• Olijfolie

• Appel

Bron: AOK, 2023

Welke medische behandelingen helpen bij hoge cholesterolwaarden?

Naast veranderingen in je leefstijl zijn er ook medische behandelingen beschikbaar voor een hoog cholesterolgehalte. Hieronder vallen verschillende soorten medicijnen die helpen om het cholesterol te verlagen en het risico op hart- en vaatziekten te verminderen. Welke behandeling wordt gekozen, hangt af van je individuele gezondheidstoestand en risicoprofiel en moet in overleg met een arts worden bepaald.

Zijn eieren gezond – en hoeveel kun je er eten?

Eieren zijn rijk aan voedingsstoffen en leveren hoogwaardige eiwitten, samen met belangrijke vitaminen zoals B12 en D en choline. Deze voedingsstoffen ondersteunen verschillende lichaamsfuncties, waaronder de gezondheid van cellen, de ontwikkeling van de hersenen en de stevigheid van de botten. Voor de meeste mensen kunnen eieren een waardevol onderdeel zijn van een evenwichtig voedingspatroon (University of Rochester, 2025; Harvard Health, 2022).

Waar moet je op letten?

Of eieren gezond voor je zijn, hangt af van je individuele gezondheidstoestand. Bepaalde mensen moeten extra voorzichtig zijn:

• Mensen met een genetische aanleg voor een hoog cholesterolgehalte (hypercholesterolemie) of met een bestaande hart- en vaatziekte moeten hun consumptie van eieren beperken en hun cholesterolwaarden regelmatig controleren.

• Mensen met hoge bloeddruk (hypertensie) moeten letten op hun totale vetinname, omdat een overmatige cholesterolinname op de lange termijn invloed kan hebben op de gezondheid van de bloedvaten.

Heeft de manier waarop je eieren bereidt invloed op het cholesterolgehalte?

De bereidingswijze verandert het cholesterolgehalte van een ei niet, omdat vrijwel al het cholesterol in de eidooier zit. De manier waarop eieren worden bereid, kan je cholesterolwaarden echter indirect beïnvloeden. Gekookte of gepocheerde eieren zijn gezonder omdat er geen extra vet nodig is voor de bereiding. Eieren die daarentegen met boter of vette bijgerechten zoals bacon of worst worden bereid, verhogen de inname van verzadigde vetten, die het LDL-cholesterol kunnen verhogen. Als je op een gezonde manier van eieren wilt genieten, kies dan voor bereidingswijzen met weinig vet en combineer ze met voedingsrijke producten zoals groenten of volkorenproducten (West, 2023).

Hoeveel eieren kun je veilig eten?

De aanbevolen hoeveelheid verschilt afhankelijk van je leefstijl en gezondheidstoestand. Voor gezonde mensen wordt het eten van maximaal één ei per dag over het algemeen als veilig beschouwd, vooral wanneer dit wordt gecombineerd met voedingsrijke producten. Voor mensen met risicofactoren zoals een hoog cholesterolgehalte of hart- en vaatziekten geldt als algemene richtlijn maximaal 4–5 eieren per week. Overleg voor de zekerheid met een arts of overweeg alleen het eiwit te eten. Dit bevat vrijwel geen cholesterol en is nog steeds een uitstekende bron van eiwitten (American Heart Association, 2019).

Samenvatting

Cholesterol is een essentiële stof in het lichaam, maar een ongezonde balans tussen HDL, LDL en andere bloedvetten kan het cardiovasculaire risico verhogen. Cholesterolwaarden worden door veel factoren beïnvloed, waaronder leefstijl, voeding, leeftijd, genetische aanleg en bepaalde gezondheidsproblemen. Omdat afwijkende waarden vaak geen merkbare klachten veroorzaken, kunnen regelmatige tests helpen om veranderingen vroegtijdig op te sporen. Gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging, het behouden van een gezond gewicht en niet roken kunnen allemaal bijdragen aan een gezonder cholesterolprofiel.