Alles over bloedsuikerwaarden: wat je moet weten

Bloedsuiker, of glucose, is de belangrijkste suiker in het bloed van mensen en andere dieren. Glucose komt uit het voedsel dat we eten en is een belangrijke energiebron voor ons lichaam. Het behouden van een normale bloedsuikerwaarde is belangrijk voor een goede gezondheid, maar bepaalde leefgewoonten en ziekten kunnen ervoor zorgen dat de bloedsuikerwaarde te hoog of te laag is. In dit artikel gaan we dieper in op wat de bloedsuikerwaarde precies is, hoe hij wordt gemeten en waarom het belangrijk is hem in de gaten te houden. We bespreken ook de normale bloedsuikerwaarde en welke stappen je moet nemen als je bloedsuiker buiten het normale bereik valt. Lees verder voor meer informatie over de bloedsuikerwaarde en hoe je deze kunt reguleren.

Inhoudsopgave

• Wat is de bloedsuikerwaarde?
• Wie moet zijn bloedsuikerwaarde meten?
• Hoe meet je de bloedsuikerwaarde?
• Bij welke bloedsuikerwaarde heb je diabetes?
• Wat is een gezonde bloedsuikerwaarde?
• Symptomen van een hoge bloedsuiker
• Symptomen van een lage bloedsuikerspiegel
• Wat moet je doen als je een hoge bloedsuikerwaarde hebt?
• Wat moet je doen als je een lage bloedsuikerwaarde hebt?
• Hoe kun je je bloedsuikerwaarde reguleren?

Wat is de bloedsuikerwaarde?

De bloedsuikerwaarde is de concentratie glucose (suiker) in het bloed. Je bloedsuikerwaarde verandert in de loop van de dag, afhankelijk van wat je eet en drinkt. Aangezien glucose de belangrijkste energiebron van het lichaam is, heeft de mens een minimale bloedsuikerwaarde nodig om normaal te kunnen functioneren. Omgekeerd kan te veel suiker in het bloed na verloop van tijd de bloedvaten beschadigen en gezondheidsproblemen veroorzaken zoals diabetes, nierziekten of hartziekten (CDC, 2022).

Wie moet zijn bloedsuikerwaarde meten?

Mensen met diabetes

Als je diabetes hebt, is het belangrijk om regelmatig je bloedsuiker te meten om ervoor te zorgen dat deze goed wordt reguleert. Diabetes is een aandoening waarbij er te veel glucose (suiker) in het bloed zit. Diabetes treedt op wanneer het lichaam geen insuline produceert of het niet goed kan gebruiken (CDC, 2022). Insuline is een hormoon dat glucose in het bloed verplaatst naar de lichaamscellen om energie te produceren. Zonder voldoende insuline of een weerstand ertegen hoopt glucose zich op in het bloed, waardoor een hoge bloedsuiker ontstaat. Er zijn twee soorten diabetes: type 1 en type 2.

Diabetes type 1: Diabetes type 1 is een auto-immuunziekte waarbij het lichaam geen insuline produceert. Mensen met diabetes type 1 moeten levenslang insuline nemen om hun bloedsuiker onder controle te houden, via injecties of een insulinepomp. Diabetes type 1 ontstaat meestal op jonge leeftijd, maar kan ook bij volwassenen worden vastgesteld.

Diabetes type 2: Diabetes type 2 ontstaat wanneer het lichaam onvoldoende insuline produceert of niet goed gebruikt. In tegenstelling tot diabetes type 1 is het mogelijk diabetes type 2 zonder insuline te reguleren door veranderingen in leefstijl, zoals afvallen, een ander dieet en meer beweging.

Mensen zonder diabetes

Diabetes kan zich geleidelijk ontwikkelen en mensen merken soms niet dat ze het hebben totdat er ernstige symptomen optreden. Mensen die geen diabetes hebben maar wel risico lopen, kunnen hun bloedsuiker regelmatig controleren om er zeker van te zijn dat deze binnen een gezond bereik ligt (CDC, 2022). Risicofactoren voor diabetes type 2 zijn onder andere:

• Overgewicht
• In het stadium van prediabetes zitten
• Boven de 45 jaar zijn
• Een ouder, broer of zus hebben met diabetes type 2
• Zwangerschapsdiabetes (op dit moment of in het verleden)
• Inactiviteit
• Bepaalde etnische achtergronden, waaronder: Zwart, Turks, Zuid-Aziatisch of Marokkaans. Bepaalde etniciteiten lopen een hoger risico om op jongere leeftijd diabetes type 2 te ontwikkelen.

Bron: Thuisarts, 2021, CDC, 2022

Terwijl diabetes type 1 niet kan worden voorkomen, kan diabetes type 2 worden voorkomen door licht verhoogde bloedsuikers op te sporen en veranderingen in leefstijl aan te brengen voordat diabetes optreedt (pre-diabetes). Het meten van de bloedsuikerwaarde bij niet-diabetici kan ook helpen om diabetes te diagnosticeren die nog geen merkbare symptomen heeft veroorzaakt, zodat de behandeling kan beginnen voordat er complicaties optreden.

Hoe meet je de bloedsuikerwaarde?

Er zijn verschillende soorten bloedsuikertesten die kunnen worden gebruikt om diabetes vast te stellen of te controleren. Het is belangrijk dat mensen met diabetes regelmatig hun bloedsuikerwaarde meten om er zeker van te zijn dat hun diabetes goed onder controle is.

Zelf de bloedsuiker testen

Mensen met diabetes moeten soms meerdere keren per dag hun bloedsuiker controleren, afhankelijk van hun type diabetes en hun behandelplan. Het zelf controleren van de bloedsuiker helpt mensen met diabetes te begrijpen hoe hun lichaam reageert op voedsel, lichaamsbeweging en medicijnen en ervoor te zorgen dat hun bloedsuiker binnen een gezond bereik blijft. Bloedsuikercontrole kan worden gedaan met een bloedsuikermeter, die het suikergehalte meet in een kleine hoeveelheid bloed, meestal uit de vingertop. Een continue glucose monitor (CGM) kan ook worden gebruikt om de bloedsuiker te meten. CGMs zijn apparaten die op de huid worden gedragen en waarmee de bloedsuikerwaarde continu kan worden gemeten zonder dat er in de vinger hoeft te worden geprikt (CDC, 2022).

Nuchtere bloedsuiker test

Een nuchtere bloedsuiker test kan worden gebruikt om diabetes vast te stellen en wordt uitgevoerd na 8-12 uur niet eten of drinken (behalve water), meestal na een nacht (Cleveland Clinic, 2021). Deze test wordt uitgevoerd door een zorgverlener en omvat het nemen van een bloedmonster uit de vingertop of ader. 

Voor de diagnose van diabetes gelden de volgende waarden:

Bij gediagnosticeerde diabetes patiënten wordt over het algemeen aanbevolen te proberen de nuchtere bloedsuiker tussen 4,5 en 8 mmol/L te houden. Een goede bloedsuiker is na ongeveer 2 uur na het eten lager dan 9. Daarom moet je bij behandeling proberen je bloedsuiker tussen 4,5 en 9 mmol/L te houden (Thuisarts, 2022).

Glucose tolerantie test

Een glucose tolerantie test meet de bloedsuikerwaarde voor en na het drinken van een vloeistof die glucose bevat. Deze test kan worden gebruikt om diabetes of zwangerschapsdiabetes vast te stellen. Bij de test wordt de bloedsuiker gemeten bij het vasten (8-12 uur niets anders gegeten of gedronken dan water), gevolgd door het meten van de bloedsuiker 1, 2 of 3 uur na het drinken van de glucose vloeistof (Mayo Clinic, 2023). De bloedsuiker die bij deze test op diabetes wijst, hangt af van het tijdstip waarop de meting wordt verricht en of je al dan niet zwanger bent.

Willekeurige bloedsuikertest (niet op nuchtere basis)

Deze test meet je bloedsuiker op het moment dat je wordt getest en kan worden gebruikt om diabetes vast te stellen. Je hoeft voor deze test niet te vasten (niet nuchter te blijven). Een bloedsuikerwaarde, gemeten op niet nuchtere basis, van meer dan 11 mmol/l (200 ng/dl) wijst op diabetes (Mayo Clinic, 2023).

HbA1c-test

Een HbA1c-test meet de gemiddelde bloedsuikerwaarde over de afgelopen 2-3 maanden. Deze test kan worden gebruikt om mensen met diabetes te diagnosticeren en te controleren. HbA1c staat voor geglycosyleerd hemoglobine, ofwel hemoglobine met een laagje glucose. HbA1c ontstaat wanneer glucose zich hecht aan de rode bloedcellen in het lichaam. Hoe meer glucose in het bloed, hoe meer HbA1c wordt geproduceerd.

Aangezien rode bloedcellen een levensduur hebben van ongeveer 3 maanden en zich voortdurend vernieuwen in het lichaam, geeft het testresultaat aan of je gemiddelde bloedglucosewaarde over de afgelopen ~3 maanden binnen of buiten de grenswaarden ligt. 

Deze test kan worden gebruikt om diabetes te diagnosticeren of om te controleren of je diabetes onder controle is. Voor de diagnose van diabetes gelden de volgende waarden:

Bij gediagnosticeerde diabetes patiënten wordt over het algemeen aanbevolen het HbA1C-gehalte onder de 7% te houden (Tello, 2020). Dit doel kan variëren en moet worden besproken met je zorgverlener. 

Het is mogelijk om je HbA1c-niveau thuis te controleren met de Bloedsuiker Test van Homed-IQ. Deze bloedtest houdt in dat er een bloedmonster via een vingerprik wordt afgenomen en naar een laboratorium wordt gestuurd voor analyse.

Bij welke bloedsuikerwaarde heb je diabetes?

De bloedsuikerwaarde die wijst op diabetes hangt af van het type test dat wordt gebruikt. 

• Een nuchtere bloedsuikerwaarde van >6,1 mmol/l of >11,1 mmol/l (2 uur na het eten) kan wijzen op diabetes.
• Een HbA1c-waarde van >7% kan ook wijzen op diabetes.

Meestal is er meer dan één test nodig om diabetes vast te stellen. Vermoed je dat je diabetes hebt? Ga naar je dokter voor verder advies en onderzoek.

Source: Thuisarts, 2022; Tello, 2020

Wat is mmol/l en ng/ml?

Mmol/l staat voor millimol per liter en is een eenheid voor de concentratie van stoffen in een hoeveelheid vloeistof. Afhankelijk van het land wordt mmol/l of mg/dl (milligram per deciliter) gebruikt om bloedsuikermetingen uit te drukken. Een bloedsuikerwaarde van 5 mmol/l betekent bijvoorbeeld dat er 5 millimol glucose (suiker) per liter bloed is, of 90 milligram per deciliter bloed.

Wat is een gezonde bloedsuikerwaarde?

Een gezonde bloedsuikerwaarde (voor iemand zonder diabetes) is over het algemeen:

• lager dan 5,6 mmol/l nuchter en lager dan 7,8 mmol/l 2 uur na een maaltijd
• Een HbA1c-waarde van <6% kan ook als gezond worden beschouwd.

De afkappunten voor de diagnose van diabetes kunnen variëren en de testresultaten moeten door een arts worden geïnterpreteerd. 

Source: Thuisarts, 2022; Tello, 2020

Symptomen van een hoge bloedsuiker

Van hoge bloedsuiker (hyperglykemie) is sprake wanneer het glucosegehalte in je bloed te hoog is. Hoge bloedsuiker is het primaire symptoom van diabetes type 1 en 2, maar kan ook voorkomen bij mensen die bepaalde chronische aandoeningen hebben, gestrest zijn of ziek zijn. Gebrek aan lichaamsbeweging, onvoldoende insuline innemen (diabetici), meer eten dan gepland, uitdroging, een ongezond dieet en een onregelmatige timing van de maaltijden kunnen een hoge bloedsuiker veroorzaken (NHS, 2022).

Symptomen van een hoge bloedsuiker zijn in het begin meestal niet merkbaar, en kunnen pas optreden als de niveaus erg hoog worden. De symptomen van een hoge bloedsuiker zijn dezelfde als de symptomen van onbehandelde diabetes, die leidt tot een hoge bloedsuiker door onvoldoende insuline. Symptomen kunnen zijn:

• Extreme dorst
• Veel plassen
• Overgewicht verhelpen
• Wazig zicht
• Vermoeidheid
• Terugkerende infecties, zoals spruw, blaas- en huidinfecties

Een zeer hoge bloedsuikerspiegel kan levensbedreigende complicaties veroorzaken, zoals diabetische ketoacidose (DKA).Ketonen zijn een chemische stof die door de lever wordt geproduceerd wanneer deze vetten afbreekt. Je lichaam gebruikt ketonen tijdens vasten, lange periodes van inspanning en wanneer er weinig koolhydraten beschikbaar zijn. Als je lichaam niet genoeg insuline heeft, zal het vet gaan omzetten in energie in plaats van bloedsuiker te gebruiken. Vet gebruiken voor energie produceert ketonen, die zich in het bloed kunnen ophopen en tot DKA kunnen leiden. Dit is een medisch noodgeval en moet onmiddellijk worden behandeld (NHS, 2022).

Symptomen van DKA zijn onder andere:

• Fruitig ruikende adem
• Dorst
• Flauwvallen
• Zich ziek voelen
• Vaak plassen
• Verwarring
• Coma

Symptomen van een lage bloedsuikerspiegel

Een lage bloedsuiker wordt gedefinieerd als een bloedglucose die lager is dan 3,5 mmol/L (CDC, 2021). Lage bloedsuiker komt het meest voor bij mensen met diabetes type I, en kan worden veroorzaakt door het nemen van te veel insuline, te weinig koolhydraten eten voor je insuline-inname, veranderingen in routine, warm weer, en het drinken van alcohol.

De symptomen van een lage bloedsuikerspiegel verschillen van persoon tot persoon. Bij diabetes is het belangrijk om je eigen symptomen van lage bloedsuiker te leren kennen. Symptomen kunnen zijn:

• Honger
• Duizeligheid
• Snelle hartslag
• Zenuwachtigheid
• Schudden
• Zweten
• Prikkelbaarheid of verwarring

Sommige mensen hebben misschien geen symptomen van een lage bloedsuiker totdat deze extreem laag is. Dit staat bekend als hypoglykemie unawareness en kan voorkomen bij mensen die al lange tijd diabetes hebben, vaak een lage bloedsuiker hebben, of die bepaalde medicijnen gebruiken (CDC, 2021). Personen die hypoglykemie onwetendheid hebben, moeten mogelijk hun bloedsuiker vaker controleren.

Wat moet je doen als je een hoge bloedsuikerwaarde hebt?

Als je diabetes hebt, is het belangrijk dat je bloedsuikerwaarde niet te hoog wordt. Neem het volgende in acht:

• Overleg met je behandelend arts: Je arts kan advies geven over hoe je je bloedsuiker in de loop van de tijd kunt reguleren en je insulinedosis zo nodig kunt aanpassen.
• Controleer je bloedsuiker: Controleer je bloedsuiker regelmatig en bespreek eventuele veranderingen met je arts.
• Neem medicatie zoals voorgeschreven: Zorg ervoor dat je medicatie inneemt zoals voorgeschreven door je arts of zorgteam.
• Drink niet-suikervrije vloeistoffen: Uitdroging kan een hoge bloedsuiker veroorzaken.
• Controleer de hoeveelheid suikerhoudende of zetmeelrijke voedingsmiddelen die je eet: Deze voedingsmiddelen bevatten veel koolhydraten en kunnen snelle pieken in de bloedsuikerwaarde veroorzaken.
• Beweeg regelmatig: Probeer elke dag een lichte fysieke handeling in je routine op te nemen, zoals wandelen, fietsen of zwemmen.

Bron: NHS, 2023

Het is belangrijk te onthouden dat een hoge bloedsuiker gedurende een lange periode schade kan toebrengen aan organen en weefsels. Als je bloedsuiker hoog is, is het belangrijk om met je arts te bespreken hoe je je bloedsuikerwaarde het beste kunt reguleren. Terwijl sommige mensen hun bloedsuiker onder controle kunnen houden met veranderingen in levensstijl zoals dieet en lichaamsbeweging, hebben anderen medicijnen nodig om een gezonde bloedsuikerwaarde te behouden.

Wat moet je doen als je een lage bloedsuikerwaarde hebt?

Lage bloedsuiker of hypoglykemie treedt op wanneer je bloedsuikerwaarde te laag wordt. Het kan vooral mensen met diabetes beïnvloeden die insuline gebruiken. Een lage bloedsuikerwaarde kan gevaarlijk zijn en het is belangrijk om onmiddellijk actie te ondernemen om deze te verhogen. Hieronder staan enkele stappen die je kunt nemen:

• Eet of drink snelwerkende koolhydraten: Snelwerkende koolhydraten bevatten suiker, honing, glucose tabletten, sap, snoep, of niet-dieet frisdrank.
• Controleer de bloedsuikerwaarde: Controleer je bloedsuiker 10 minuten na het nuttigen van de snelwerkende koolhydraten. Als er geen verandering is, neem dan meer snelwerkende koolhydraten en meet opnieuw na 10-15 minuten.
• Neem een snack of maaltijd: Zodra je bloedsuiker weer in het normale bereik is, moet je misschien een maaltijd of snack nemen die langzaam werkende koolhydraten bevat (zoals een snee brood of crackers met kaas) om een nieuwe daling van de bloedsuiker te voorkomen.
• Overleg met je arts: Als je een ernstig lage bloedsuiker hebt gehad of meerdere voorvallen van lage bloedsuiker vlak na elkaar, spreek dan met je arts. Mogelijk moet hij of zij wijzigingen aanbrengen in het zorgplan voor je diabetes.

Bron: NHS, 2020

Hoe kun je je bloedsuikerwaarde reguleren?

Het handhaven van een normale bloedsuikerwaarde is belangrijk om diabetes type 2 te voorkomen en ervoor te zorgen dat mensen met diabetes gezond blijven. Tips voor het beheren van je bloedsuiker zijn onder andere:

• Volg een gezond en evenwichtig dieet, met veel groenten, fruit, volkoren producten en eiwitrijk voedsel.
• Behoud een gezond gewicht
• Beweeg regelmatig
• Vermijd stress
• Meet regelmatig je bloedsuikerwaarde
• Eet op vaste tijden en sla geen maaltijden over
• Beperk alcohol, sap en frisdrank

Bron: CDC, 2022

Als je diabetes hebt, is het belangrijk om nauw samen te werken met je arts om je bloedsuikerwaarde onder controle te houden. Zo kun je complicaties in de toekomst voorkomen en een gezond en actief leven leiden.

Kortom, de bloedsuikerwaarde geeft aan hoeveel glucose er in het bloed aanwezig is en is een belangrijke indicator van onze gezondheid. Bloedsuiker kan op verschillende manieren worden gemeten en een bloedsuikertest kan worden gebruikt om diabetes vast te stellen of ervoor te zorgen dat de diabetes wordt gereguleerd. Een gezonde bloedsuikerwaarde kan worden bereikt door een gezonde en evenwichtige voeding, regelmatige lichaamsbeweging, regelmatige bloedsuikermetingen en het gebruik van diabetes medicijnen zoals voorgeschreven.