Bacteriële keelontsteking: hoe je het herkent en wat je kunt doen

Dat kriebelende, pijnlijke gevoel in je keel is moeilijk te negeren, vooral als je niet zeker weet wat de oorzaak is. Is het gewoon een verkoudheid of iets dat behandeling nodig heeft? Hoewel de meeste keelklachten onschuldig zijn, vereisen sommige, zoals streptokokken-keelontsteking, een andere aanpak. Het verschil begrijpen helpt je te bepalen wat je volgende stap is.

Inhoudsopgave

• Wat is een keelontsteking en wat veroorzaakt het?
• Keelpijn of streptokokken-keelontsteking?
• Symptomen van een bacteriële keelontsteking (streptokokken-keelontsteking)
• Welke bacteriën veroorzaken een keelontsteking?
• Wat gebeurt er als een bacteriële keelontsteking onbehandeld blijft?
• Behandeling: heb je altijd antibiotica nodig?
• Thuis testen op een bacteriële keelontsteking
• Wanneer moet je met keelpijn naar de huisarts?
• Veelgestelde vragen over bacteriële keelontstekingen

Wat is een keelontsteking en wat veroorzaakt het?

Keelpijn, of faryngitis, is een kriebelend of pijnlijk gevoel achter in de keel (farynx). Het ontstaat wanneer het slijmvlies in de keel ontstoken raakt. Het gaat vaak gepaard met pijn bij het slikken of praten, roodheid en soms gezwollen lymfeklieren in de nek.

In de meeste gevallen wordt faryngitis veroorzaakt door een infectie – meestal viraal en soms bacterieel, al kunnen er ook andere oorzaken zijn. Het onderscheid tussen deze oorzaken is belangrijk, omdat dit bepaalt welke behandeling het meest geschikt is.

De meeste keelontstekingen zijn viraal en verdwijnen binnen enkele dagen vanzelf. Bacteriële infecties komen minder vaak voor, maar zijn belangrijk om te herkennen. Met name infecties veroorzaakt door groep A-streptokokken (bacteriën) (streptokokken-keelontsteking), evenals bacteriële sinusinfecties, kunnen tot complicaties leiden als ze onbehandeld blijven.

Bron: Cleveland Clinic, 2024; Cleveland Clinic, 2022

Keelpijn of streptokokken-keelontsteking?

Zoals eerder genoemd is streptokokken-keelontsteking (streptokokkeninfectie) een minder vaak voorkomende oorzaak van keelpijn. Het verschil tussen deze twee infecties begrijpen helpt je je symptomen in te schatten en de juiste behandeling te kiezen:

Keelpijn (meestal viraal)

• Meestal veroorzaakt door virussen (zoals verkoudheid of griep)
• Ontwikkelt zich geleidelijk
• Pijn is meestal mild tot matig, vaak kriebelend of irriterend
• Komt vaak samen met:
  • Loopneus
  • Hoesten
  • Niezen
  • Rode, tranende ogen
  • Lichte spierpijn
• Verlicht symptomen met rust, voldoende drinken en vrij verkrijgbare pijnstillers
• Verdwijnt meestal vanzelf binnen 5–7 dagen

Streptokokken-keelontsteking (bacterieel)

• Veroorzaakt door groep A-streptokokken
• Begint plotseling
• Pijn is vaak ernstig, vooral bij het slikken
• Komt vaak samen met:
  • Koorts
  • Gezwollen, gevoelige lymfeklieren
  • Hoofdpijn
  • Verminderde eetlust
  • Buikpijn, vooral bij kinderen
• Meestal geen hoest of loopneus
• Amandelen kunnen rood, gezwollen en bedekt met witte plekken of pus zijn
• Kan antibiotica vereisen om complicaties te voorkomen

Bron: Cleveland Clinic, 2025 

Symptomen van een bacteriële keelontsteking (streptokokken-keelontsteking)

De volgende symptomen kunnen wijzen op een bacteriële keelontsteking (streptokokken-keelontsteking):

• Plotselinge keelpijn
• Snelle stijging van koorts (vaak het hoogst op de tweede dag)
• Ernstige keelpijn
• Pijn bij het slikken
• Rode, pijnlijke en gezwollen keel
• Rode en gezwollen amandelen
• Witte plekken, stippen of strepen pus op de amandelen of in de keel
• Kleine rode puntjes op het gehemelte (petechiën)
• Gezwollen en gevoelige lymfeklieren in de nek
• Rillingen
• Hoofdpijn
• Verminderde eetlust
• Buikpijn
• Misselijkheid en braken
• Huiduitslag (roodvonk), vaak beginnend in de nek en op de borst en mogelijk verspreidend
• Uitslag die ruw kan aanvoelen, als schuurpapier

Typisch niet aanwezig:

• Hoest
• Loopneus of andere verkoudheidsklachten

Bron: Cleveland Clinic, 2022

Welke bacteriën veroorzaken een keelontsteking?

Hoewel de meeste keelontstekingen door virussen worden veroorzaakt, zijn bacteriële oorzaken klinisch belangrijk om te herkennen. De meest voorkomende bacteriële oorzaak is Streptococcus pyogenes, ook bekend als groep A β-hemolytische streptokok. Dit is de bacterie die streptokokken-keelontsteking veroorzaakt.

Hoewel minder vaak, kunnen ook andere bacteriën keelontstekingen veroorzaken. Deze omvatten groep C- en G-streptokokken, Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis, Treponema pallidum, Arcanobacterium haemolyticum, Fusobacterium necrophorum, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Corynebacterium diphtheriae, Francisella tularensis en Yersinia pestis.

Bron: Goldin J, Graber M., 2024 

Wat gebeurt er als een bacteriële keelontsteking onbehandeld blijft?

De meeste bacteriële keelontstekingen zijn goed te behandelen, maar als ze onbehandeld blijven, kunnen ze soms tot complicaties leiden. Antibiotica helpen deze risico’s te verminderen.

De infectie kan zich verspreiden naar nabijgelegen gebieden zoals de amandelen, sinussen, oren, huid of zelfs het bloed.

In sommige gevallen kan het ook andere aandoeningen veroorzaken, waaronder:

• Roodvonk (huiduitslag)
• Nierontsteking
• Reumatische koorts (kan het hart en de gewrichten aantasten)
• Gewrichtsontsteking

Deze complicaties zijn zeldzaam, maar laten zien waarom tijdige behandeling belangrijk is.

Bron: Mayo Clinic, 2023 

Behandeling: heb je altijd antibiotica nodig?

Een veelvoorkomend misverstand is dat antibiotica altijd nodig zijn bij keelpijn. Dat is niet het geval. Antibiotica zijn alleen geschikt bij bevestigde bacteriële infecties.

Bij virale keelontstekingen:

• Neem voldoende rust
• Blijf goed gehydrateerd
• Gebruik vrij verkrijgbare pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen

Bij bacteriële infecties (zoals streptokokken-keelontsteking):

• Een huisarts kan antibiotica voorschrijven (meestal penicilline of amoxicilline)

Gebruik geen antibiotica op eigen initiatief. Onjuist gebruik draagt bij aan antibioticaresistentie. Als je twijfelt over je symptomen of als ze ernstig zijn, neem dan contact op met je huisarts.

Bron: Cleveland Clinic, 2025

Thuis testen op een bacteriële keelontsteking

Snelle streptokokkentests worden vaak gebruikt om te controleren of keelpijn wordt veroorzaakt door groep A-streptokokken. Ze werken snel en geven binnen 5 tot 10 minuten resultaat, wat ze handig maakt voor thuisgebruik of in de huisartsenpraktijk.

Deze tests zijn over het algemeen betrouwbaar, vooral wanneer de uitslag positief is. Dit betekent dat als de test aangeeft dat je streptokokken hebt, dit zeer waarschijnlijk klopt. Ze zijn echter niet perfect in het opsporen van alle gevallen. Gemiddeld identificeren ze ongeveer 85 van de 100 mensen met streptokokken-keelontsteking, waardoor sommige gevallen gemist kunnen worden.

Hoewel snelle tests een nuttige en snelle eerste stap zijn, vervangen ze geen professionele medische diagnose.

Bron: Cohen, J. F. et al., 2016

#wanneer-moet-je-met-keelpijn-naar-de-huisarts

Je moet contact opnemen met je huisarts als je keelpijn langer dan een week aanhoudt of als je een van de volgende symptomen ervaart:

• Ernstige keelpijn
• Moeite met ademen of slikken
• Koorts boven 38 °C
• Zichtbare zwelling achter in de keel
• Bloed in je speeksel of slijm
• Huiduitslag

Bron: Cleveland Clinic, 2024

Veelgestelde vragen over bacteriële keelontstekingen

Kan een bacteriële keelontsteking zonder antibiotica verdwijnen?

Ja, het lichaam kan de infectie soms zelf opruimen. Antibiotica kunnen echter het herstel versnellen en het risico op complicaties verminderen. Het is het beste om een huisarts te raadplegen als je twijfelt (Healthdirect Australia, 2023)

Hoe lang duurt een streptokokken-keelontsteking?

Met de juiste behandeling verdwijnt deze meestal binnen 7–10 dagen (Cleveland Clinic, 2022).

Kan ik een bacteriële keelontsteking overdragen op anderen?

Ja, bacteriële keelontstekingen zijn besmettelijk. Streptokokken-keelontsteking is bijvoorbeeld zeer besmettelijk. Het kan worden verspreid via druppeltjes in de lucht en direct contact. Zelfs zonder symptomen kun je anderen besmetten (Cleveland Clinic, 2022).

Wat is het verschil tussen tonsillitis en streptokokken-keelontsteking?

Tonsillitis is een ontsteking van de amandelen en kan viraal of bacterieel zijn. Streptokokken-keelontsteking wordt specifiek veroorzaakt door groep A-streptokokken en is nooit viraal (Cleveland Clinic, 2022).